Een rek langs een zonnige schutting is in een paar weken tijd ineens geen kaal hoekje meer. Lathyrus klimt snel, bloeit uitbundig en geeft je handenvol bloemen om te plukken. Vooral Lathyrus odoratus, de bekende reukerwt of pronkerwt, is geliefd om de geur. Wie liever een vaste plant wil, komt uit bij Lathyrus latifolius. Die bloeit ook rijk, maar ruikt niet.
Lathyrus hoort bij de vlinderbloemenfamilie, de Fabaceae. De plant maakt ranken waarmee hij zich vastgrijpt aan gaas, touw of een rek. De bloemen zijn er in wit, roze, rood, paars, blauw en tweekleurige combinaties. Juist die lange bloei en de geschiktheid als snijbloem maken Lathyrus zo populair in de tuin.
Lathyrus herkennen en kiezen
De meeste mensen bedoelen met Lathyrus de eenjarige pronkerwt, Lathyrus odoratus. Deze soort wordt meestal 1,5 tot 2 meter hoog en kan op een goede plek doorgroeien tot ongeveer 3 meter. Er bestaan ook compacte rassen voor potten of bakken van 30 tot 60 cm hoog.
De vaste vorm, Lathyrus latifolius, komt elk jaar terug en is sterker in de winter. Daar staat tegenover dat de bloemen geen geur hebben. Zoek je vooral parfum in de tuin of op de vaas, kies dan de eenjarige soort.
De bloei begint vaak in het late voorjaar en loopt door tot in de zomer. Blijf je plukken en haal je uitgebloeide bloemen weg, dan gaat de plant langer door. Laat je peulen uitgroeien, dan stopt de bloei eerder.
Let op: Lathyrus is niet eetbaar. De zaden en peulen zijn licht giftig. Zet de plant daarom buiten bereik van kleine kinderen, katten en honden.
De beste plek voor Lathyrus
Voor veel bloemen heeft Lathyrus vooral één ding nodig: licht. Kies een plek met minimaal 6 tot 8 uur zon per dag. Halfschaduw kan, maar dan krijg je meestal minder bloei en slappere stelen.
De grond moet voedzaam zijn en water vasthouden zonder drassig te worden. Een luchtige, humusrijke bodem werkt het best. Op zware klei blijft water te lang staan, en dan kunnen wortels gaan rotten. Werk bij het planten daarom royaal compost door de grond. In potten gebruik je een voedzame, turfvrije potgrond met goede afwatering.
Zet de planten op een beschutte plek waar harde wind minder vat heeft op de stelen. Een rek, klimnet of stuk gaas vlak bij de plant is belangrijk. De ranken grijpen zelf vast, maar alleen als er iets binnen bereik staat.
Lathyrus zaaien zonder gedoe
Vroeg zaaien geeft vaak de sterkste planten. Je kunt Lathyrus zaaien in het najaar, bijvoorbeeld in oktober of november, als je een beschutte en koele plek hebt. Veel tuiniers zaaien ook in februari of maart binnen, in een koude kas of onder glas. Rechtstreeks buiten zaaien kan meestal in april.
De zaden hebben een harde schil. Daarom helpt het om ze 12 tot 24 uur in lauw water te laten weken. Je kunt de zaadhuid ook heel licht opschuren, maar dat hoeft niet altijd.
Zaai de zaden 1 tot 2 cm diep in vochtige zaaigrond. Gebruik liever diepe potjes dan ondiepe bakjes, want Lathyrus maakt snel een lange penwortel. Potjes van 8 tot 10 cm diep of rootrainers zijn ideaal.
Voor de kieming werkt een temperatuur van 17 tot 20 °C goed. Zodra de zaden opkomen, groeien de jonge planten beter koeler verder, rond 10 tot 15 °C. Zo blijven ze compact en stevig. Houd de grond licht vochtig, niet nat.
Hebben de zaailingen 2 tot 3 paar blaadjes, dan kun je de top eruit knijpen. Dat heet toppen. De plant vertakt dan beter en wordt voller.
Lathyrus uitplanten en opbinden
Plant jonge Lathyrus pas buiten uit nadat je ze hebt afgehard. Zet ze een week lang elke dag wat langer buiten, zodat ze wennen aan wind, zon en lagere nachttemperaturen.
Houd bij het uitplanten ongeveer 10 tot 15 cm afstand tussen de planten. Wil je een volle rij langs een rek, dan is dat dicht genoeg. Voor meer luchtcirculatie mag je ook 15 tot 20 cm aanhouden, zeker op vochtige plekken waar schimmel sneller toeslaat.
Geef direct na het planten ruim water. Leid de eerste scheuten voorzichtig naar het klimrek, een raster of gespannen touwen. Daarna pakt Lathyrus het meestal zelf op. Controleer in de eerste weken wel even of de ranken goed houvast vinden.
Voor lange bloemstelen, bijvoorbeeld als snijbloem, halen sommige kwekers zijscheuten weg. In een gewone tuin is dat niet nodig. Daar levert een wat vollere plant vaak juist het mooiste beeld op.
Lathyrus verzorgen in de groei
In de groeiperiode vraagt Lathyrus vooral om regelmaat. Laat de grond niet helemaal uitdrogen, want dan vallen knoppen en bloemen sneller af. Geef bij droog weer 2 tot 3 keer per week diep water. In potten kan dat in warme perioden zelfs dagelijks nodig zijn. Geef liever één keer goed dan elke dag een klein beetje.
Een laag mulch van compost of fijn blad helpt om vocht in de bodem te houden. Dat scheelt vooral in zonnige borders en verhoogde bakken.
Voeding maakt verschil bij deze plant. Werk voor het planten compost of goed verteerde organische mest door de grond. Zodra de eerste knoppen verschijnen, kun je elke 7 tot 14 dagen bijmesten met een vloeibare voeding voor bloeiende planten, zoals tomatenvoeding. Kies liever geen meststof met veel stikstof, want dan krijg je veel blad en minder bloemen.
Meer bloemen uit Lathyrus halen
Hier gaat het vaak mis. Wie Lathyrus laat uitbloeien en peulen laat vormen, ziet de bloei snel teruglopen. De plant denkt dan dat zijn werk erop zit.
Pluk daarom regelmatig. In het hoogseizoen liefst om de 2 tot 3 dagen. Knip bloemen af zodra een steel goed open is, en haal uitgebloeide bloemtrossen meteen weg. Zo blijft Lathyrus nieuwe knoppen maken.
Snijd stelen voor de vaas het liefst vroeg in de ochtend. Zet ze direct in schoon water. De bloemen blijven dan meestal 4 tot 7 dagen goed, afhankelijk van het ras en de temperatuur in huis.
Seizoensbesef: lente, zomer, herfst en winter
Lathyrus gedraagt zich anders per seizoen, en dat helpt bij de verzorging.
In de lente groeit de plant snel en maakt hij veel fris blad en nieuwe ranken. Dan zijn water, steun en voeding belangrijk. Dit is ook het moment om jonge scheuten te leiden en eventueel te toppen.
In de zomer draait alles om bloei. Geef extra water bij warm weer en blijf plukken. Juist in droge weken zie je snel verschil tussen een plant die regelmatig water krijgt en een plant die te droog staat.
In de herfst loopt de eenjarige Lathyrus odoratus op zijn einde. Je kunt dan zaden laten rijpen als je wilt oogsten, maar houd er rekening mee dat de plant daarna stopt met bloeien. De vaste Lathyrus latifolius sterft bovengronds af en loopt later weer uit.
In de winter heeft de vaste soort weinig nodig. Knip afgestorven stengels weg en laat de wortels met rust. De eenjarige soort zaai je opnieuw. Jonge zaailingen kunnen lichte vorst verdragen, maar bescherm ze bij strenge vorst met vliesdoek of zet potjes vorstvrij.
Problemen bij Lathyrus
Slakken zijn dol op jonge scheuten. Bescherm kleine planten in het begin met een kraag, wat grof materiaal rond de plant of handmatig rapen in de avond. Ook vogels en muizen kunnen net gezaaide zaden of jonge plantjes beschadigen. Een fijn gaasje of vliesdoek helpt.
Bladluizen verschijnen vaak op zachte toppen en bloemstelen, vooral later in het seizoen. Spoel ze weg met een harde waterstraal of knijp aangetaste toppen weg als het om een klein aantal gaat.
Krijgt Lathyrus gele bladeren en blijft de grond lang nat, dan is de standplaats vaak te zwaar of te compact. Verbeter de drainage of kies een verhoogde bak. Hangende bladeren bij droog weer wijzen juist op watertekort.
Een lastiger probleem is verwelkingsziekte door bodemschimmels, zoals fusarium. Een plant kan dan plots slap hangen en afsterven. Trek aangetaste planten weg en zet op die plek enkele jaren geen Lathyrus of andere gevoelige vlinderbloemigen.
Lathyrus in pot houden
Ook op een balkon of terras doet Lathyrus het goed, zolang de pot groot genoeg is. Kies een pot van minstens 30 cm doorsnee en 30 cm diep. Voor meerdere planten neem je liever nog ruimer. Zorg altijd voor gaten onderin.
Zet in één pot een stevig klimrek of bamboestokken. In potten droogt de grond sneller uit dan in de volle grond, dus controleer in de zomer dagelijks met je vinger of de bovenste 2 tot 3 cm aarde droog aanvoelt. Is dat zo, geef dan water.
Voedingsstoffen spoelen in potten sneller uit. Daarom is wekelijks lichte bemesting tijdens de bloei vaak effectiever dan af en toe een grote gift.
Veelgestelde vragen over Lathyrus
Wanneer kun je Lathyrus zaaien?
Dat kan in oktober of november op een beschutte plek, in februari of maart binnen of onder glas, en buiten meestal in april.
Hoe vaak moet je Lathyrus water geven?
In de volle grond meestal 2 tot 3 keer per week bij droog weer. In potten kan dagelijks water nodig zijn tijdens warme perioden.
Moet je Lathyrus toppen?
Ja, dat is vaak slim. Top jonge planten bij 2 tot 3 paar blaadjes of rond 10 cm hoogte voor een vollere groei.
Is Lathyrus winterhard?
Lathyrus latifolius is goed winterhard. Lathyrus odoratus is eenjarig, maar jonge planten kunnen wel lichte vorst verdragen. Bescherm zaailingen bij strenge kou.
Is Lathyrus giftig voor katten en honden?
Ja. De zaden en peulen zijn licht giftig. Houd Lathyrus daarom weg bij huisdieren en kleine kinderen.
