Planten zwemvijver zijn nodig om het water helder en biologisch in balans te houden. In een natuurlijke zwemvijver zorgen ze voor opname van voedingsstoffen, extra zuurstof in het water en filtering van fijne vuildeeltjes. Planten zwemvijver zijn dus geen losse plantensoort, maar een groep water-, moeras- en oeverplanten met een duidelijke taak in het systeem.
Wie een zwemvijver aanlegt, kiest planten niet alleen op uiterlijk. De functie is belangrijker. Een goede mix van zuurstofplanten, moerasplanten en oeverplanten helpt om algengroei te remmen en het water stabiel te houden. Bekende soorten voor een plantenfilter of helofytenfilter zijn onder meer hoornblad (Ceratophyllum demersum), waterpest (Elodea canadensis), glanzend fonteinkruid (Potamogeton lucens), gele lis (Iris pseudacorus), dotterbloem (Caltha palustris), kalmoes (Acorus calamus) en grote egelskop (Sparganium erectum).
Welke planten zwemvijver doen wat?
Planten zwemvijver werken het best als je verschillende plantgroepen combineert.
Zuurstofplanten groeien onder water. Ze nemen opgeloste voedingsstoffen op en helpen zo om algen minder kans te geven. Voorbeelden zijn hoornblad, waterpest en glanzend fonteinkruid. Reken voor een start op ongeveer 4 tot 6 bosjes zuurstofplanten per m² plantenzone.
Moerasplanten staan in ondiep water. Ze wortelen in substraat en halen voedingsstoffen uit het water en uit de bodem. Gele lis, dotterbloem en kalmoes vallen in deze groep. Deze planten zet je meestal in 0 tot 20 cm water boven de wortelkluit.
Oeverplanten groeien aan de rand van de vijver. Ze vangen licht op, zorgen voor schaduw op delen van het water en dragen bij aan filtering. Grote egelskop is een bekende soort voor deze zone. Houd voor oeverplanten vaak een plantafstand van 30 tot 40 cm aan, zodat ze in één groeiseizoen dicht kunnen uitgroeien.
Voor een natuurlijke zwemvijver is een aparte plantenzone belangrijk. In veel ontwerpen beslaat die 30 tot 50% van het totale vijveroppervlak. Bij een compacte zwemvijver is een helofytenfilter vaak de beste oplossing, omdat de planten dan in een aparte filterzone het water zuiveren.
Planten zwemvijver en de juiste standplaats
Planten zwemvijver groeien het best op een plek met voldoende licht. De meeste soorten in een plantenzone hebben dagelijks 4 tot 6 uur zon nodig. Volle zon is geen probleem, zolang het water niet te voedselrijk wordt. In diepe schaduw groeien zuurstofplanten trager en neemt hun zuiverende werking af.
Let ook op de waterdiepte. Dat is belangrijker dan luchtvochtigheid of een gietschema. Zuurstofplanten leg je meestal op 40 tot 120 cm diepte, afhankelijk van de soort. Moeras- en oeverplanten staan liever ondiep, vaak tussen 0 en 20 cm water boven de wortels. Controleer per soort altijd de aanbevolen diepte op het etiket.
De meeste planten zwemvijver doen het goed bij een watertemperatuur van 10 tot 25 °C. In het voorjaar komt de groei op gang zodra het water boven ongeveer 10 °C uitkomt. In de winter valt de groei grotendeels stil.
Planten zwemvijver in substraat en filterzone
Planten zwemvijver zet je niet in gewone potgrond. Die bevat te veel voeding en maakt de kans op algen groter. Gebruik vijversubstraat of een mineraal substraat met een grove structuur. In een helofytenfilter werkt lavagranulaat of gewassen grind van 8 tot 16 mm vaak goed. Dat geeft houvast aan de wortels en laat water goed door.
Bemesten is meestal niet nodig. Juist in een zwemvijver wil je dat planten overtollige voedingsstoffen uit het water opnemen. Extra mest verstoort dat evenwicht. Alleen in een nieuw aangelegde filterzone met arm substraat kan de groei in het eerste seizoen traag starten. Voeg dan nog steeds geen standaard plantenvoeding toe, maar geef de beplanting tijd om te wortelen.
Plant moeras- en oeverplanten op 30 tot 40 cm afstand van elkaar. Snelle groeiers mogen ruimer staan. Zuurstofplanten verspreid je gelijkmatig over de plantenzone. Zo voorkom je kale stukken waar algen vrij spel krijgen.
Veelvoorkomende problemen bij planten zwemvijver
Troebel water is vaak geen plantprobleem, maar een teken dat het systeem nog niet in balans is. Dat zie je vaak in de eerste 6 tot 12 weken na aanleg. In die periode moeten planten wortelen en moet het biologische filter op gang komen.
Veel algen in het water
Meestal is er dan te veel voeding aanwezig of te weinig plantmassa. Voeg extra zuurstofplanten toe en controleer of de plantenzone groot genoeg is. Verwijder ook blad, maaisel en ander organisch afval uit het water.
Planten groeien slecht
Controleer eerst de waterdiepte en het aantal zonuren. Een moerasplant die te diep staat, kwijnt weg. Een zuurstofplant in donkere schaduw groeit traag. Kijk ook of het substraat niet dichtslibt.
Filterzone slibt dicht
Spoel een helofytenfilter niet leeg zoals een aquariumfilter, maar verwijder wel slibophoping als de doorstroming afneemt. Doe dat bij voorkeur in het vroege voorjaar.
Te weinig schaduw op het water
Als de zon de hele dag op het water staat, warmt de vijver sneller op. Dat vergroot de kans op algen. Zorg dat een deel van de plantenzone hoger uitgroeit of combineer met oeverbeplanting rond de rand.
Planten zwemvijver per seizoen
In het voorjaar, van maart tot mei, plant je de meeste planten zwemvijver aan. Het water warmt dan op en de wortelgroei komt op gang. Dit is ook het moment om afgestorven delen van moeras- en oeverplanten weg te knippen.
In de zomer, van juni tot augustus, groeien planten zwemvijver het hardst. Controleer elke 2 tot 3 weken of snelle groeiers andere soorten niet overnemen. Dun zuurstofplanten uit als ze te dicht worden, maar laat altijd genoeg massa staan voor de waterzuivering.
In de herfst, van september tot november, haal je afstervend blad uit de vijver. Zo voorkom je dat het verteert en extra voedingsstoffen afgeeft. Snoei moerasplanten terug tot ongeveer 10 cm boven het water of boven de kroon, afhankelijk van de soort.
In de winter is de groei van planten zwemvijver minimaal. Winterharde soorten blijven gewoon in de vijver. Laat de wortelzone met rust en verwijder alleen los drijvend plantenafval. Zet geen nieuwe planten in bevroren of bijna bevroren water.
Zijn planten zwemvijver giftig?
Sommige planten zwemvijver kunnen giftig zijn voor huisdieren of kinderen. Gele lis (Iris pseudacorus) bevat stoffen die bij inname klachten kunnen geven, zoals braken of irritatie. Kalmoes wordt ook niet als eetbare plant gebruikt en hoort buiten bereik van kinderen te blijven. Heb je honden, katten of jonge kinderen die graag aan planten knagen, kies soorten bewust en plaats risicovolle planten in de filterzone waar je minder makkelijk bij komt.
Raadpleeg bij twijfel per soort een betrouwbare plantendatabase of het tuincentrum. Giftigheid verschilt per plant en soms ook per plantdeel.
Veelgestelde vragen over planten zwemvijver
Hoeveel planten zwemvijver heb je nodig?
Voor een goede start reken je vaak op 6 tot 10 moeras- en oeverplanten per m² plantenzone, plus 4 tot 6 bosjes zuurstofplanten per m².
Wanneer kun je planten zwemvijver het best planten?
De beste periode is het voorjaar, van maart tot mei. Dan slaan wortels snel aan en benutten planten het groeiseizoen volledig.
Moet je planten zwemvijver bemesten?
Nee, meestal niet. Planten zwemvijver nemen juist voedingsstoffen uit het water op. Extra mest vergroot de kans op algen.
Hoe diep moeten planten zwemvijver staan?
Moeras- en oeverplanten staan vaak in 0 tot 20 cm water. Zuurstofplanten groeien meestal op 40 tot 120 cm diepte, afhankelijk van de soort.
Helpen planten zwemvijver echt tegen algen?
Ja, als de plantenzone groot genoeg is en goed is beplant. Vooral zuurstofplanten nemen voedingsstoffen op die algen anders gebruiken voor groei.
